(1) ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਾਲਾ ਟੀਕਾ, ਜਿਲਦ 4 (ਪੰਨਾ 2357)

ਜੋ (ਪੰਚਮਜਮੀ) ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ ਹੈ ਜੋ (ਪੰਚਨ) ਪੰਚੋਂ ਕਾਮਾਦਿਕੋਂ ਕੋ ਨਹੀਂ ਰਾਖਤਾ ਹੈ ਭਾਵ ਰੋਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪੁਨਹ ਰਸਨਾ ਕਰਕੇ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤਿ ਉਠ ਕਰ ਝੂਠ ਬੋਲਤਾ ਹੈ। (ਪਾਠ:- ਪੰਚਨ)

(2) ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ ਸ੍ਰੀ ਅਮੀਰ ਭੰਡਾਰ, ਟੀਕਾਕਾਰ ਸੰਤ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸੈਂਚੀ ਅੱਠਵੀਂ (ਪੰਨਾ 381)

ਅਰਥ: ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਪੰਜਾਂ (ਕਾਮ ਆਦਿਕਾਂ) ਨੂੰ ਗੁਰਾਂ ਦੁਆਰੇ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਰੱਖਦਾ, ਵਾ:- ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਰੱਖਦਾ, ਵਾ:- ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਪੰਜ ਸਤ ਸੰਤੋਖ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਪੰਚ-ਮਜਮੀ = ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ ਹੈ।

ਅਰਥਾਤ: ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇਹੜਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮੰਗਣ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਫ਼ਕੀਰ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਕਈ ਟਿੰਡਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਗਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜੇ ਉਹ ਕਹਿਣ ਅਸੀਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਟਿੰਡ ਏਹ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿਓ। ਦੂਜੇ ਘਰ ਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ – ‘ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ’। ਇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ – ‘ਏਹ ਰਾਮ ਦੀ ਟਿੰਡ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ ਬਣ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗੀ ਜਾਣਾ, ਛੱਡਣਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

ਅਥਵਾ: ਪੰਚ = ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮਜ਼੍ਹਬ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ ਜੇਹੜਾ ਪੰਜ (ਸਤ ਸੰਤੋਖ ਆਦਿਕ) ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਅਰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਮਿਿਥਆ = ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਿਥਆ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰਸਨਾ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। (ਪਾਠ:- ਪੰਚ ਨ)

(3) ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਦਰਪਣ, ਗਿ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ (ਪੰਨਾ 547)

7. ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ ਪੰਜਾਂ ਬਾਪਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਜੋ ਪੰਜਾਂ ਕਾਮਾਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖੇ। 8. ਵੇਸਵਾ ਨੂੰ ਉਹ ਜੰਮਿਆ ਹੈ।

(4) ਪ੍ਰਿਯਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਜੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਤ ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਪੰਨਾ 620)

ਪੰਚਮ ਜਮੀ। ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ ਨਿਗੁਰਾ ਹੈ ਸੋ ਜੋ ਪੰਚ ਕਾਮਾਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਤਾ ਹੈ ਧਾਰਤਾ ਹੈ ਵਾ ਨਾਹੀ ਰਾਖਤਾ ਨਾਹੀ ਰੋਕਦਾ ਜੋ ਵਿਖ੍ਯੋਂਕੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਵਾ ਪੰਚ ਗਯਾਨੇਂਦ੍ਰਯਾਂ ਨੂੰ ਨਾਹੀ ਰੋਕਤਾ 1 ਵਾ ਪੰਚ ਸਤ ਸੰਤੋਖਾਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀ ਧਾਰਤਾ।

(5) ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਪੋਥੀ ਚੌਥੀ

ਅਰਥ: (17) ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਮਜਮੂਹਾ, ਭਾਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਾਦਿਕ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਸਾਖਿਆਤ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਕਾਮਾਦਿਕ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਮਜਮੀ (ਅ. ਮਜਮਅ.) ਇਕੱਠ ਸਮੁਦਾਇ।

(6) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਪਣ, ਪੋਥੀ ਅੱਠਵੀਂ, ਪ੍ਰੋ: ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (ਪੰਨਾ 384)

ਅਰਥ: ਉਹ ਮਨੁੱਖ (ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਾਮਾਦਿਕ) ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਉਪਾਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ (ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ) ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਗਿਣ-ਮਿਥ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

(7) ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਿਰਣੈ ਸਟੀਕ, ਟੀਕਾਕਾਰ ਗਿ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ (ਪੰਨਾ 361)

ਅਰਥ: (ਹੇ ਭਾਈ!) ਜਿਹੜਾ (ਮਨੁੱਖ) ਪੰਜਾਂ (ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਉਹ) ਪੰਜ-ਪੀਰੀਆ ਹੈ। (ਉਹ) ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉੱਠ ਕੇ (ਆਪਣੀ) ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।

(8) ਸਿਧਾਂਤਕ–ਸਟੀਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਸੈਂਚੀ ਸਤਵੀਂ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ (ਪੰਨਾ 318)

ਅਰਥ: ਪ੍ਰ:- ਸ੍ਰੀ ਜੀਉ! ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਪਰ ਗਣੇਸ਼ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

1. ਉ:- ਹੇ ਭਾਈਓ! ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮਾਦਿਕ ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਉਪਾਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਕਾਮਾਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ (ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ) ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
2. ਅਤੇ ਸਦਾ ਗਿਣ ਮਿਥ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

(9) ਅਰਥ ਬੋਧ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਗ ਚੌਥਾ, ਡਾ: ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ (ਪੰਨਾ 1392)

ਜੋ (ਵਿਅਕਤੀ) ਪੰਜ (ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ) ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, (ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ) ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚ (ਮਜਮੀ) ਹੈ। (ਉਹ) ਨਿਤ ਉੱਠ ਕੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।

(10) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਮੂਲ ਪਾਠ ਏਵਮ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਸੈਂਚੀ ਚੌਥੀ, ਡਾ: ਜੋਧ ਸਿੰਘ (ਪੰਨਾ 1151)

ਜੋ ਪਾਂਚੋਂ ਵਿਕਾਰੋਂ ਕੋ ਧਾਰਣ ਕੀਏ ਰਹਤਾ ਹੈ ਉਸੇ ਇਨ ਪਾਂਚੋਂ ਕਾ ਮਜਮਾ ਲਗਾਨੇ ਵਾਲਾ ਪੰਚ ਮਜਮੀ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਵਹ ਨਿਤਯ ਉਠਕਰ ਅਪਨੀ ਜੀਭ ਸੇ ਝੂਠ ਬੋਲਤਾ ਰਹਤਾ ਹੈ।

(11) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ, ਪੋਥੀ ਸੱਤਵੀਂ, ਸ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਪੰਨਾ 3791)

ਜੋ ਪੰਜ ਭੂਤਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਤਾਪ੍ਰਤੀ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।

(12) ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ (ਪੰਨਾ 592)

ਪੰਚ ਮਜਮੀ = ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਮਜਮੂਅਹ, ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ, ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਕਾਤ ਸ਼ਕਲ, “ਪੰਚ ਮਜਮੀ ਜੋ ਪੰਚਨ ਰਾਖੈ” (ਭੈਰਉ ਮ: 5)

(13) ਸ਼੍ਰੀਮਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੰਨਾ 93)

ਪੰਚ ਮਜਮੀ = (ਗੁ.। ਦੇਖੋ, ਪੰਚ। ਅਰਬੀ ਮਜ਼ਹਬ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਜਮ ਤੇ ਈ ਪ੍ਰਤੇ) ਪੰਜਾਂ ਮੱਤਾਂ ਵਾਲਾ। ਪੰਜ ਪੀਰੀਆ, ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਉਪਾਸ਼ਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੀਨ ਇੱਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਖੰਡੀ। ਯਥਾ – ‘ਪੰਚ ਮਜਮੀ ਜੋ ਪੰਚਨ ਰਾਖੈ’ ਜੋ ਪੰਜਾਂ (ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਅਥਵਾ 2. ਪੰਚ+ਨ+ਰਾਖੇ = ਜੋ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ।

(14) ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ, ਕ੍ਰਿਤ ਗੁਰੁ ਗਿਰਾਰਥ ਕੋਸ਼, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੰਨਾ 89)

ਪੰਚ ਮਜਮੀ = ਗੁ. ਪੰਚ ਬਾਪ ਕਾ ਬੇਟਾ, ਯਥਾ – ਪੰਚ ਮਜਮੀ ਜੋ ਪੰਚਨ ਰਾਖੈ। ਜੋ ਪੁਰਖ ਪੰਚ ਕਾਮਾਦਿ ਦੋਖੋਂ ਕੋ ਚਿਤ ਮੋ ਪ੍ਰੇਮ ਸੇ ਰਖੇ ਹੈ, ਸੋ ਏਕ ਬਾਪ ਕਾ ਪੁਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਚ ਕਾ ਬੇਟਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਜਭਿਚਾਰਨੀ ਕਾ ਹੈ। ਫਾ. ਮੁਅਜ਼ਮਾ ਸੇ ਮਜਮੀ ਹੈ।

ਤੱਤ ਸਾਰ: ਲੜੀ ਨੰਬਰ (1) ਤੋਂ (4) ਤੀਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਅਰਥ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਲਗ-ਮਾਤ੍ਰੀ ਨਿਯਮਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਲੜੀ ਨੰਬਰ (5) ਤੋਂ (14) ਤੀਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਅਰਥ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਿਯਮਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰੁਸਤ ਹਨ।