ਭੰਡਿ ਜੰਮੀਐ ਭੰਡਿ ਨਿੰਮੀਐ ਭੰਡਿ ਮੰਗਣੁ ਵੀਆਹੁ॥
ਭੰਡਹੁ ਹੋਵੈ ਦੋਸਤੀ ਭੰਡਹੁ ਚਲੈ ਰਾਹੁ॥
ਭੰਡੁ ਮੁਆ ਭੰਡੁ ਭਾਲੀਐ ਭੰਡਿ ਹੋਵੈ ਬੰਧਾਨੁ॥
ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ॥ (ਪੰਨਾ 473) 'ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ-ਹੋਂਦ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸਤਰੀ (ਭੰਡਿ) ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਾਂ, ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿੰਮੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਗਣਾ-ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਜੋਗ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧੇ (ਜਣਨ) ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜਿਕ-ਜ਼ਾਬਤਾ (ਬੰਧਾਨੁ) ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਐਸੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ (ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਤੇਜੱਸਵੀ ਲੋਕ) ਜੰਮਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖੋਂ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੰਡ ਮੰਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਈ। 'ਠਾਕੁਰੁ ਏਕੁ ਸਬਾਈ ਨਾਰਿ' ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕ ਰੂਪ, ਇਕ ਜੋਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਸਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ: ਨਿਵਣੁ ਸੁ ਅਖਰੁ ਖਵਣੁ ਗੁਣੁ ਜਿਹਬਾ ਮਣੀਆ ਮੰਤੁ॥
ਏ ਤ੍ਰੈ ਭੈਣੇ ਵੇਸ ਕਰਿ ਤਾਂ ਵਸਿ ਆਵੀ ਕੰਤੁ॥127॥ (ਪੰਨਾ 1384) ਪਰ ਅਫਸੋਸ! ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅੱਜ ਦੇ 'ਅਗਾਂਹਵਧੂ' ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ 'ਕੁੜੀਮਾਰਾਂ' ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਣਾ ਨਸੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵੀ ਚਾਅ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਬਹੁਤੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹਾੳਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ। 'ਬਿਗਾਨੇ ਧਨ' ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਘਰੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰੇ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵੀ 'ਬਿਗਾਨੀ ਧੀ' ਨੂੰ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਰੱਬ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੇ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਕਲੇਜਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਾੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ! ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ, ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ, ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹਾਲ ਹੋਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ' ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ। |
