ਜੇ ਰਤੁ ਲਗੈ ਕਪੜੈ ਜਾਮਾ ਹੋਇ ਪਲੀਤੁ॥
ਜੋ ਰਤੁ ਪੀਵਹਿ ਮਾਣਸਾ ਤਿਨ ਕਿਉ ਨਿਰਮਲੁ ਚੀਤੁ॥(ਪੰਨਾ 140) ਇਹ ਪਾਵਨ ਸਤਰਾਂ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਵਾਰ ਮਾਝ ਕੀ' ਵਿਚ ਦਰਜ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੋਝੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਸਤਰ ਨੂੰ ਲਹੂ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਸਤਰ ਗੰਦਾ (ਪਲੀਤ) ਹੋ ਗਿਆ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਬੰਦੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਚੂਸਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭਲਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਬੰਦੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਲੀਨ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਧਰਮ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਥਾਏ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੱਥੇ ਹਾਕਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਭੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਜਬਰ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਕਹਿਰ ਵਰਤਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਕਾਜ਼ੀ, ਮੁੱਲਾਂ, ਮੁਲਾਣੇ (ਪੁਜਾਰੀ ਜਮਾਤ) ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਘੋਰ ਅਨਿਆਂ ਵਰਤਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਮੀਰ ਅਹਿਲਕਾਰ ਵੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਕਿਰਕੀ ਨਾਲ ਲੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚਾ ਦਰਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਇਸ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਵਾਜ਼ ਵੀ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੂਰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਿਫਤੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮੁੜ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਰਤਦੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ-ਲੇਵਾ ਸਿੱਖ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਅਜਿਹਾ ਗਲਤ ਪੈਂਤੜਾ, ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖੀ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਗਾਡੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮ, ਜਬਰ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸੌਖਪ੍ਰਸਤੀ ਵਾਲਾ ਪੈਂਤੜਾ ਛੱਡਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ: ਜਉ ਤਉ ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਣ ਕਾ ਚਾਉ॥
ਸਿਰੁ ਧਰਿ ਤਲੀ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਆਉ॥
ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਪੈਰੁ ਧਰੀਜੈ॥
ਸਿਰੁ ਦੀਜੈ ਕਾਣਿ ਨ ਕੀਜੈ॥ (ਪੰਨਾ 1412) ਸੋ ਲੋੜ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਤ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਤੋਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਰੂਪੀ ਮਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਯਤਨ ਅਰੰਭੇ ਜਾਣ। |
