ਰੁਤਿ ਆਈਲੇ ਸਰਸ ਬਸੰਤ ਮਾਹਿ॥
ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਰਵਹਿ ਸਿ ਤੇਰੈ ਚਾਇ॥
ਕਿਸੁ ਪੂਜ ਚੜਾਵਉ ਲਗਉ ਪਾਇ॥1॥
ਤੇਰਾ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸਾ ਕਹਉ ਰਾਇ॥
ਜਗਜੀਵਨ ਜੁਗਤਿ ਨ ਮਿਲੈ ਕਾਇ॥1॥ਰਹਾਉ॥
ਤੇਰੀ ਮੂਰਤਿ ਏਕਾ ਬਹੁਤੁ ਰੂਪ॥
ਕਿਸੁ ਪੂਜ ਚੜਾਵਉ ਦੇਉ ਧੂਪ॥
ਤੇਰਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ ਕਹਾ ਪਾਇ॥
ਤੇਰਾ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸਾ ਕਹਉ ਰਾਇ॥2॥
ਤੇਰੇ ਸਠਿ ਸੰਬਤ ਸਭਿ ਤੀਰਥਾ॥
ਤੇਰਾ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਪਰਮੇਸਰਾ॥
ਤੇਰੀ ਗਤਿ ਅਵਿਗਤਿ ਨਹੀ ਜਾਣੀਐ॥
ਅਣਜਾਣਤ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀਐ॥3॥
ਨਾਨਕੁ ਵੇਚਾਰਾ ਕਿਆ ਕਹੈ॥
ਸਭੁ ਲੋਕੁ ਸਲਾਹੇ ਏਕਸੈ॥
ਸਿਰੁ ਨਾਨਕ ਲੋਕਾ ਪਾਵ ਹੈ॥
ਬਲਿਹਾਰੀ ਜਾਉ ਜੇਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਵ ਹੈ॥4॥2॥ (ਪੰਨਾ 1168)

ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਦੇ ਇਸ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਭੂ-ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫ਼ੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਰੂਪ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਆਈ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਨਾਮ-ਰੰਗ ’ਚ ਰੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ’ਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਚਾਅ ’ਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਇਸ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ’ਚ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਪਵਾਂ। ਅਰਥਾਤ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੱਸ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ’ਚ ਫੁਲਵਾੜੀ ’ਚੋਂ ਫੁੱਲ ਤੋੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਲਪਿਤ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਗ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ! ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸਿਮਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤਾਂ ਇਕ ਹੀ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਰਗੁਣ ਰੂਪ ’ਚ ਜੋ ਕਈ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਤਸੱਵਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ’ਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਤੇ ਸਰਬਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਸਰਬ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੂਜਾਂ? ਕਿਸ ਅੱਗੇ ਧੂਫ ਧੁਖਾਵਾਂ ਅਰਥਾਤ ਤੇਰਾ ਨਿਰਮਲ ਚਿੰਤਨ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫ਼ੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਓ! ਆਪ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾਉਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰੇ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਦਾਸਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਆਪ ਦਾ ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਹਨ ਭਾਵ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ’ਚ ਵੀਹ-ਵੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਮ ’ਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਮਿਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਤੀਰਥਾਂ ’ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ। ਆਪ ਦੀ ਕੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੀਮਤ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਅਸੀਮ ਹਸਤੀ ਮੈਥੋਂ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਭਾਵ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਇਣ ਕਰਨ ਤਕ ਹੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੋਂ ਤਕ (ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਆਵੇਸ਼ ’ਚ) ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਵਿਚਾਰਾ ਕਹਿ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ (ਸਜੱਗ) ਲੋਕ ਉਸ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਸੁਜਨਾਂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਉੱਪਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਉਂਞ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਆਪ ਦੇ ਨਾਮ ਆਪ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰੱਖੇ ਹਨ ਨਾਨਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ, ਬਲਿਹਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਨਾਮ ਨਿਰਸੰਕੋਚ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸੀਮਤ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।