ਮਾਹੁ ਜੇਠੁ ਭਲਾ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਕਿਉ ਬਿਸਰੈ॥
ਥਲ ਤਾਪਹਿ ਸਰ ਭਾਰ ਸਾ ਧਨ ਬਿਨਉ ਕਰੈ॥
ਧਨ ਬਿਨਉ ਕਰੇਦੀ ਗੁਣ ਸਾਰੇਦੀ ਗੁਣ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵਾ॥
ਸਾਚੈ ਮਹਲਿ ਰਹੈ ਬੈਰਾਗੀ ਆਵਣ ਦੇਹਿ ਤ ਆਵਾ॥
ਨਿਮਾਣੀ ਨਿਤਾਣੀ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਕਿਉ ਪਾਵੈ ਸੁਖ ਮਹਲੀ॥
ਨਾਨਕ ਜੇਠਿ ਜਾਣੈ ਤਿਸੁ ਜੈਸੀ ਕਰਮਿ ਮਿਲੈ ਗੁਣ ਗਹਿਲੀ॥7॥ (ਪੰਨਾ 1108)

ਸ਼ਬਦਾਰਥ:- ਸਰ= ਵਾਂਗ। ਭਾਰ= ਭੱਠ, ਵੱਡੀ ਭੱਠੀ। ਸਾ ਧਨ= ਜੀਵ ਇਸਤਰੀ। ਸਾਰੇਦੀ= ਸੰਭਾਲਦੀ, ਯਾਦ ਕਰਦੀ। ਭਾਵਾ= ਚੰਗੀ ਲੱਗਾਂ। ਮਹਲਿ= ਮਹੱਲ ਵਿਚ। ਕਰਮਿ= ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ। ਗਹਿਲੀ= ਗ੍ਰਹਿਣ/ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਜਾਣੈ= ਜਾਣ ਲਵੇ, ਸਾਂਝ ਪਾ ਲਵੇ।

ਸਰਲ ਅਰਥ:- ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ‘ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ’ ਅੰਦਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ‘ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ’ ਵਿਚ ਦਰਜ ਉਕਤ ਪਾਵਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਅੰਦਰ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰੁੱਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਲਾਭ ਲੈਂਦਿਆਂ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਜੁਗਤ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਕਿਉਂ ਭੁਲਾ ਦੇਵੇ? ਭਾਵ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦੇਣਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਕਰਕੇ ਭੱਠ ਵਾਂਗ ਤਪਦੀ ਹੈ। ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੀ ਮਾਲਕ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਚੰਗਿਆਂ ਲੱਗ ਸਕਣ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਜੁਗਤ ਹੈ। ਔਗੁਣਾਂ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਕਾਰਗਰ ਢੰਗ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਣੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰੀ ਨਿਮਾਣੀ ਦੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਹੱਲ ’ਚ ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਇਹ ਰੀਝ ਹੈ। ਪਰ ਸੱਚੇ ਮਹੱਲ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਆਪ ਜੀ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਤਦ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਰੀ ਜੀਓ! ਸੰਸਾਰਕ ਮਹੱਲ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਿਆਂ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਰੀ ਯਾਦ ’ਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਿਆ ਤਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਿਹਫਲ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਯਾਦ ਸਹਿਤ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸੁਭਾਗਣ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਸੱਚਾ ਮਾਨਸਿਕ, ਆਤਮਿਕ ਅਨੰਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਹਦੀ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ।