ਆਸਾੜੁ ਭਲਾ ਸੂਰਜੁ ਗਗਨਿ ਤਪੈ॥
ਧਰਤੀ ਦੂਖ ਸਹੈ ਸੋਖੈ ਅਗਨਿ ਭਖੈ॥
ਅਗਨਿ ਰਸੁ ਸੋਖੈ ਮਰੀਐ ਧੋਖੈ ਭੀ ਸੋ ਕਿਰਤੁ ਨ ਹਾਰੇ॥
ਰਥੁ ਫਿਰੈ ਛਾਇਆ ਧਨ ਤਾਕੈ ਟੀਡੁ ਲਵੈ ਮੰਝਿ ਬਾਰੇ॥
ਅਵਗਣ ਬਾਧਿ ਚਲੀ ਦੁਖੁ ਆਗੈ ਸੁਖੁ ਤਿਸੁ ਸਾਚੁ ਸਮਾਲੇ॥
ਨਾਨਕ ਜਿਸ ਨੋ ਇਹੁ ਮਨੁ ਦੀਆ ਮਰਣੁ ਜੀਵਣੁ ਪ੍ਰਭ ਨਾਲੇ॥ (ਪੰਨਾ 1108) ਸ਼ਬਦਾਰਥ :- ਆਸਾੜੁ= ਹਾੜ ਦਾ ਮਹੀਨਾ। ਗਗਨਿ= ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ। ਸੋਖੈ= ਸੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਧੋਖੈ= ਧੁਖ-ਧੁਖ ਕੇ। ਸੋ= ਓਹ, ਸੂਰਜ। ਰਥ= ਰੱਥ, ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਵਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀ। ਛਾਇਆ= ਛਾਂ। ਧਨ= ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ। ਤਾਕੈ= ਤੱਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਟੀਡੁ= ਬੀਂਡਾ। ਲਵੈ= ਲੌਂਦਾ ਹੈ, ਟੀਂ-ਟੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਝਿ ਬਾਰੇ= ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੂਹ ਵਿਚ। ਬਾਧਿ= ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ। ਆਗੈ= ਅਗਾਂਹ। ਸਾਚੁ= ਸਦੀਵੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ। ਇਹੁ= ਇਹ, ਐਸਾ। ਮਰਣੁ ਜੀਵਣੁ= ਸਦੀਵੀ ਸਾਥ। ਸਰਲ ਅਰਥ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾੜ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਅੰਦਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਧੇਰੇ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਤਾਪ ਛੱਡਣ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੁੱਖ ਜਰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਜਰਨ ਦਾ ਡੂੰਘੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਉੱਪਰ ਉੱਗੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਸਮੇਤ ਪਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਤੇ ਸੋਕੇ ਦੀ ਅਸਹਿ ਹਾਲਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਸੇ ਹਾਲਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਸਹਿੰਦਿਆਂ ਸਾਰੀ ਜੀਵ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੀਤਲਤਾ ਖੁਸ਼ਕੀ ’ਚ ਵਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਪਸ਼ ਏਨੀ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅੱਗ ਦੇ ਧੁਖਣ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਚ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹੁਕਮ ’ਚ ਬੱਝਾ ਓਹ ਸੂਰਜ ਆਪਣਾ ਤਪਣ ਦਾ ਕਰਤਬ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰੱਥ ਗੇੜਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਛਾਂ ਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੂਹ ’ਚ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬੀਂਡਾ ਟੀਂ-ਟੀਂ ਪਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਖ ਉਸ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ-ਪੰਧ ਦੌਰਾਨ ਔਗੁਣਾਂ/ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਸਿਰ ’ਤੇ ਉਠਾ ਕੇ ਟੁਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਸਦੀਵੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਚੇਤੇ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ, ਅਨੰਦ, ਹੁਲਾਸ ਤੇ ਖੇੜਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਾਮ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਸਾਥ ਕਰਕੇ ਸੀਤਲਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ-ਹੁਲਾਰਾ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। | 
