ਪੋਖਿ ਤੁਖਾਰੁ ਪੜੈ ਵਣੁ ਤ੍ਰਿਣੁ ਰਸੁ ਸੋਖੈ॥
ਆਵਤ ਕੀ ਨਾਹੀ ਮਨਿ ਤਨਿ ਵਸਹਿ ਮੁਖੇ॥
ਮਨਿ ਤਨਿ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਜਗਜੀਵਨੁ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਰੰਗੁ ਮਾਣੀ॥
ਅੰਡਜ ਜੇਰਜ ਸੇਤਜ ਉਤਭੁਜ ਘਟਿ ਘਟਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਣੀ॥
ਦਰਸਨੁ ਦੇਹੁ ਦਇਆਪਤਿ ਦਾਤੇ ਗਤਿ ਪਾਵਉ ਮਤਿ ਦੇਹੋ॥
ਨਾਨਕ ਰੰਗਿ ਰਵੈ ਰਸਿ ਰਸੀਆ ਹਰਿ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਨੇਹੋ॥ (ਪੰਨਾ 1109)

ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਠੰਡ ਵਾਲੀ ਕਕਰੀਲੀ ਰੁੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਥਾਏ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ-ਰਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਠੰਡ ਇੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਹਰਾ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ ਮਹਿਸੂਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੱਕਰ ਜਿੱਥੇ ਸੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ’ਤੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੀਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ’ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਉਧ ਨੂੰ ਲੰਮੇਰੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੱਕਰ ਪੈਣ ’ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਬੰਧ ’ਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੱਕਰ ਪੈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਬਨਸਪਤੀ ’ਚੋਂ ਰਸ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਰੌਅ ਖੜੋਤ ਜਾਂ ਪਛਾੜ ਦੀ ਹਾਲਤ ’ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ’ਚ ਫਜ਼ੂਲ ਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਝੰਜਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸਦੀ ਹੋਈ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਿਆਰੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੋਈ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਵਕਤ ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀਓ! ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਰੂਪੀ ਘਰ ’ਚ ਆਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ? ਹੁਣ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਈਆਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨ, ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਉਹ ਜੱਗ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਆਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੰਗ ’ਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਅੰਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਜੇਰ ਦੁਆਰਾ, ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ’ਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਜੀਵ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸੂਖ਼ਮ ਤੋਂ ਸੂਖ਼ਮ ਹਿੱਸੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਵਰਤਦੀ ਦਿੱਸਦੀ ਜਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਾਂਘ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਸਿੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਮਾਣੀ-ਨਿਤਾਣੀ ਨੂੰ ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਦਾਤਾ ਜੀਓ! ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿਓ! ਮੈਨੂੰ ਐਸੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ ਕਿ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਜ਼ਰ੍ਹੇ ’ਚੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਤੱਕ ਸਕਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਐਸੀ ਉੱਚੀ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ ਕਿ ਰਚਨਾ ’ਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਹੋ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਕ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਜਾਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਚੇਰਾ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਅਨੰਦ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਕਕਰੀਲੀ ਸੀਤ ’ਚ ਵੀ ਰੂਹਾਨੀ ਰੰਗ ’ਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਰਸੀਆ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹੋਇਆ ਰਸ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਆਓ! ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ-ਰਸੀਏ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਜਗਾ ਕੇ ਐਸੀ ਰੂਹਾਨੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਬਣਨ ਹਿਤ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਈਏ ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ’ਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਫਜ਼ੂਲ ਦੇ ਝੰਜਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀਤ ਜੀਵਨ-ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ!